Xì-căng-đan

Con gái bé bỏng của tôi hỏi: Ba ơi xì-căng-đan (Scandal) là gì? Chao ôi, khốn khổ cái thân tôi, một chữ tiếng Anh bẻ đôi không biết. Tôi bối rối, sợ thần tượng trong mắt con tôi sụp đổ, bởi từ khi nó chào đời thì ba nó là pho từ điển sống với ngồn ngộn câu hỏi trẻ thơ đều được tôi trả lời trôi chảy. Ca này thực sự khó với tôi. Liếc mắt nhìn vợ cầu cứu. Vợ lảng ánh nhìn đi chỗ khác.

Tôi liều theo lối chân chỉ hạt bột với bản chất hạt lúa củ khoai phán rằng: Con gái yêu à, "xì" có nghĩa là thoát ra, bung ra, không giữ kín được. Khi không giữ kín được nó trở nên vỡ bung, căng thẳng. Khi đó, để cứu vãn tình hình buộc người ta phải ngồi lại đan nối, gói ghém vấn đề… Nôm na là một vấn đề gì đó bị xì ra, bung bét ra khiến tình hình căng thẳng nên phải đan kết, ủ cho vấn đề dịu lại. Đại khái đó là ba giai đoạn xử lý một vấn đề khi bị bung bét! Hiểu không con gái?

Con gái tôi thoáng chút ngơ ngác, rồi sau đó chừng như hiểu ra, gật đầu. Tôi thở hắt ra, thoát nạn và tự khâm phục mình rằng, hình như mình có khiếu diễn nôm một thuật ngữ tiếng Anh.

Tưởng là thế, nhưng không ngờ con bé lại hỏi: Thế họ tạo ra xì-căng-đan làm gì hở ba?

Tôi lại huyên thuyên: Có việc thì vô tình bị xì-căng-đan, nhưng có vụ người ta cố tình tạo ra nó để hút sự chú ý của mọi người. Những vụ cố tình đó chủ yếu để họ pi-a (PR) cho tên tuổi, sản phẩm hay chương trình nào đó đang im hơi lặng tiếng, hay đang ở tình trạng chết lâm sàng… Nghe câu trả lời quơ quàng của tôi, con bé cười rúc rích: Ba tài thật, cái gì cũng biết. Tôi xấu hổ đỏ mặt.

Con bé đặt trước mặt tôi mấy bản phô tô các bài báo trên mạng đang bàn về các sắc độ xì-căng-đan của những sự kiện văn hóa mới đây nhất. Nó lại cười rinh rích cùng cái liếc xéo tinh quái.

Tôi đọc vụ “Vũ điệu đường cong”. Người ta đang cố tạo ra xì-căng-đan thật. Chỉ một dòng chạy dưới pa-nô quảng cáo cho chương trình như cấm người xem dưới 18 tuổi và phụ nữ đoan trang thôi mà các phương tiện truyền thông “đập” tơi bời ngót gần nửa tháng. Và bỗng dưng chương trình hút sự chú ý đến mức bỏng giãy trên các diễn đàn mạng. Nhà tổ chức chương trình vỗ đùi đánh đét khoái: Có thế chứ, phen này thì thoải mái mà chém vé vào cửa nhá!

Đến ngày kéo rèm công diễn, người soát vé đếm ngược đếm xuôi chỉ có 45 vé chính thức và 25 vé giảm giá. Tưởng tạo ra xì căng đan gây sốt, ai dè họ không lường được tác dụng phụ của chiêu trò này là chẳng ai tự nhận mình là phụ nữ lăng loàn cả. Ngậm đắng, và thấm nghĩa của thành ngữ “gậy ông đập lưng ông” là thế nào!

Tấm pa nô quảng cáo chương trình Vũ điệu đường cong, cấm người xem dưới 18 tuổi và phụ nữ đoan trang

Lại chuyện Ai-đồ (Idol), Thần tượng âm nhạc Việt mùa trước với những trích đoạn ghi âm chửi nhau chí chát giữa thí sinh và giám khảo, những câu hàng chợ giữa giám khảo và ban tổ chức. Thật giả thế nào chưa biết nhưng cư dân mạng cứ như động kinh lên cơn co giật từng ngày. Cả một khối tin nhắn đến nghẽn mạng trong cuộc chạy đua bình chọn, giành điểm cho người thân, cho thần tượng. Người ta bỏ ra cả tạ sim trắng khuyến mãi cho cuộc giành ngôi. Và biết bao đệ tử sái cả khớp ngón tay vì liên miên bấm nhắn tin… Kệ! Khán giả thế nào mặc! Ban tổ chức và nhà mạng được một canh bạc bộn tiền.

Tiếp nữa, chương trình Nét-top Mo-đồ (Vietnam's Next Top Model). Chao ôi là tin đồn những vụ kiện giữa giám khảo và thí sinh vì lộ kịch bản mà lúc đó số tiền người ta đưa ra cho vụ kiện lên đến tiền tỷ. Truyền thông lại lên cơn sốt. Người ta bỗng dưng quan tâm đến chương trình này và thử xem cái kết cục của những xùng xình này nó ra làm sao?

Và rồi chả ai bị sao cả. Khán giả chưng hửng! Hay! Cái từ khóa Nét-Top bỗng dưng đóng đinh trong bộ nhớ…

Rồi theo chuyện cơm áo gạo tiền, ma ri xì dầu và nữa, người Việt vốn bao dung và lượng thứ, thế nên mọi ầm ĩ, lùm xùm nhạt dần, nguôi dần cho đến khi The Voice-Giọng Hát Việt như giọt nước tràn ly, khiến cho những ân oán cũ sống lại.

Những gì mà khán giả quan tâm nhất lúc này là không phải là Phương Uyên, hay Đàm Vĩnh Hưng, không phải là Hà Hồ hay Trần Lập… có phát ngôn này, hành động kia quá lố, quá gần ngôn ngữ bến xe, chợ cóc. Khán giả đang quan tâm nhất là niềm tin của mình đang bị chương trình đánh cắp. Có người nặng lời dùng chữ “những kẻ trấn lột niền tin”. Đau! Thực sự là quá đau cho một chương trình truyền hình thực tế cổ súy cho cái hay của giọng hát Việt, cái đẹp của phong thái, con người Việt. Sự dàn xếp, sắp đặt may mà lộ ra với tất cả sự mua bán mặc cả khá là hàng chợ cho số phận của từng thí sinh ai được quyền bước tiếp. Chưa hết, ngay cả cuộc họp báo sau đó, người ta lại tiếp tục dàn dựng, sắp đặt để thêm một lần nữa đánh lừa dư luận, đánh lừa khán giả.

Tôi ngồi lặng và nhức buốt để cay đắng thấy sự coi thường của ban tổ chức các chương trình này vốn đã có tiền lệ, có cư dân mạng gọi là “có tiền án tiền sự”. Vụ nhật kí Vàng Anh, chia tay một diễn viên nhân vật chính trong clip sex rẻ tiền mà nhà đài đã làm cả chương trình sướt mướt nước mắt. Lại Vụ cô Lượm ầm ĩ đầy nguy biện, đầy đổ lỗi. Và đến bây giờ cũng “bổn cũ chép lại” khi nhân vật chính là giám đốc âm nhạc của chương trình nên rời hay ở lại cũng sướt mướt, thống thiết thế để rồi mọi chuyện “vũ như cẩn”.

Khán giả bị xúc phạm. Khán giả mất niềm tin. Khán giả bị coi thường. Người ta đang giỡn đùa với đức tin, giỡn đùa với chân, thiện, mĩ. Và The Voice là ngưỡng chịu đựng cuối cùng.

Chỉ một lời xin lỗi khán giả vốn cả tin và hồn nhiên thôi mà họ thiếu, hay không nhớ, thì không biết chương trình này tồn tại vì cái gì khi ứng xử văn hóa tối thiểu ấy bị bỏ quên?