Bàn tay “dao kéo”

Công việc tưởng chừng nhẹ nhàng nhất nhưng lại có trách nhiệm nặng nề nhất trong các chương trình truyền hình thực tế lại chính là các biên tập viên. Đây là những người nắm trong tay những quyền hạn về việc kiểm soát nội dung của chương trình.

Ăn, ngủ cùng phim

Nếu ê kíp quay phim vất vả trên hiện trường thì người biên tập lại vất vả trong phòng hậu kỳ. Không ngạc nhiên khi bà Quỳnh Trang (chương trình Vietnam’s next top model) than thở: “Hơn một tuần này, tôi không về nhà. Mọi sinh hoạt cá nhân đều diễn ra ở ngay công ty. Toàn bộ thời gian của tôi tập trung cho việc biên tập lại các tập phim trước khi lên sóng truyền hình”.

Thực tế, đảm trách công việc biên tập chương trình không phải là một người mà thường là một nhóm ít nhất là 5 người, thậm chí có nhóm lên đến 10 người. Những người này sẽ tiếp nhận bản dựng hoàn chỉnh từ đạo diễn và tiếp nối công việc của đạo diễn qua săm soi từng chi tiết trong phim để bảo đảm “không có bất kỳ sai sót hay sơ suất ngớ ngẩn nào khi lên sóng truyền hình” - ông Nguyễn Hải (biên tập chương trình truyền hình Thử thách cùng bước nhảy) nói.

The Voice - Giọng hát Việt: Một chương trình có chất lượng biên tập khá. Ảnh: LÝ VÕ PHÚ HƯNG

Người chịu trách nhiệm cao nhất trong nhóm biên tập, cũng là người chịu trách nhiệm chính trong việc đưa bản phim lên sóng truyền hình là giám đốc sản xuất. “Trong vai trò giám đốc sản xuất, người này nắm rõ nhất về nội dung, hình thức cũng như quy trình sản xuất từng tập phim phát sóng của một chương trình truyền hình thực tế” - Thúy Vy (giám đốc sản xuất chuơng trình The Voice - Giọng hát Việt) cho biết.

Ấn tượng đầu tiên mà chương trình truyền hình thực tế The Voice phiên bản Việt với tên gọi Giọng hát Việt có được khi lên sóng những thước phim đầu tiên của vòng Thử giọng chính là khâu biên tập. Đây là nhận định chung của không chỉ khán giả mà của cả những người làm nghề. Đơn giản vì những cái được đưa lên sóng vừa đủ, không quá dài nhưng khắc họa được từng chân dung âm nhạc triển vọng của mỗi thí sinh.

Khó kiểm soát nhất trong các chương trình gameshow truyền hình có ban giám khảo chính là phần nhận xét của các giám khảo. Khán giả dễ dàng nhận ra điều này khi theo dõi các vòng live show (được truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình) của các chương trình. Thế nhưng, ở vòng tuyển sinh hay đối mặt (được phát sóng lại) của chương trình Giọng hát Việt, khán giả có thể nhận ra những cá tính khá riêng biệt với những nhận xét gãy gọn, vừa đủ của 4 huấn luyện viên. Chính điều này đã giúp cho Giọng hát Việt có được hiệu ứng nối tiếp nhau, từ tập này đến tập khác. Tất nhiên, công đầu này thuộc về nhóm biên tập chương trình.

Cắt gọt có ý đồ

“Nhóm biên tập sẽ là người cuối cùng quyết định sắc thái riêng của chương trình” - ông Thanh Hoàng, biên tập chương trình Giọng hát Việt, nói. Và đây chính là lúc, những bàn tay “dao kéo” chọn cho chương trình của mình con đường đi “sạch sẽ” hay “nhiều thảm họa” để thu hút khán giả.

Một trong những chương trình sau khi phát sóng được giới chuyên môn đánh giá cao ở độ sạch sẽ đến mức chẳng có gì để nói là So you think you can dance phiên bản Việt. Những câu chuyện dù xúc động và đáng nói vẫn bị cắt bỏ để dành đất cho phần chuyên môn với lý do “sợ mọi người nghĩ mình mượn chuyện hậu trường để quảng cáo”, như lời giám đốc sản xuất chương trình này chia sẻ.

Trong khi đó, những người biên tập chương trình Vietnam Idol lại cố tình giữ lại những hình ảnh phản cảm của vòng Thử giọng trong những thước phim phát sóng với suy nghĩ cho khán giả thấy niềm say mê âm nhạc của không ít bạn trẻ, dù họ không có chút năng khiếu gì về ca hát, nhưng thực chất là để câu khách. Thậm chí, những hình ảnh ứng xử không hay của các giám khảo như ngái ngủ, không thèm nghe bỏ ra ngoài... khi đối diện với các thí sinh được xem là “thảm họa” cũng được đưa lên sóng.

Còn nhớ bài học cay đắng mà chương trình Vietnam’s got talent phải nếm trải là đã đưa lên sóng những hình ảnh và lời phát ngôn gây sốc của gia đình Quỳnh Anh, thí sinh trong chương trình, khiến dư luận dậy sóng chỉ trích không những đối với gia đình thí sinh này mà còn cả ban tổ chức chương trình. Đây đều là lỗi biên tập.

Công việc của một biên tập chương trình là hiểu rõ quy trình và nội dung của chương trình gốc để từ đó áp dụng vào chương trình phiên bản đúng với định dạng bắt buộc. Thế nhưng, việc vận dụng hợp lý bằng chính những hiểu biết và sự nhạy cảm về tâm lý người xem, văn hóa quốc gia, vùng miền... là trình độ của người biên tập. Dĩ nhiên, không phải biên tập nào cũng làm tốt điều ấy.

Chưa sử dụng hết quyền Phần lớn các chương trình truyền hình thực tế ở Việt Nam bị khán giả phàn nàn bởi sự dài dòng, lê thê không cần thiết. Điều này không đồng nghĩa với việc đội ngũ biên tập chương trình hạn chế về khả năng. Việc cắt gọt đôi khi còn tùy thuộc vào những ràng buộc với các nhà tài trợ. Minh chứng cho trường hợp này chính là chương trình Vietnam’s next top model mùa giải mới nhất. Một tập phim kéo dài 40 phút nhưng chỉ có một tình huống duy nhất gây nhàm chán đến mức “chẳng buồn xem” như ý kiến của nhiều khán giả bày tỏ trên diễn đàn khi từ đầu đến cuối là cảnh thí sinh chạy đi chạy lại trong một khách sạn 5 sao với những lời trầm trồ tấm tắc khen ngợi về sự tiện nghi, sang trọng của nơi họ đang ở. Sự khai thác hình ảnh quá mức, thậm chí lố bịch này cũng nhằm mục đích đáp ứng yêu cầu của nhà tài trợ.