Tại mình… nhỏ?

Nhiều chương trình truyền hình Việt Nam đang thoải mái dùng ca khúc nước ngoài mà không trả phí bản quyền. Ảnh: TL

Mới đây, trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) cho biết trên một tờ báo rằng từ năm 2011 tới nay, họ nhận được rất nhiều yêu cầu qua văn bản của các đơn vị bảo vệ quyền tác giả trên thế giới về việc hỗ trợ thu phí một số chương trình truyền hình tại Việt Nam đã và đang sử dụng ca khúc nước ngoài với mật độ khá dày đặc. Phản ứng về vấn đề này, công ty Cát Tiên Sa, đơn vị đang sản xuất một số chương trình sử dụng ca khúc nước ngoài chưa trả phí bản quyền, cho rằng việc đó thuộc trách nhiệm đài Truyền hình Việt Nam, đơn vị đồng sản xuất với họ. Còn đại diện đài Truyền hình Việt Nam thì cho rằng họ chưa có quyết định về việc trả tiền tác quyền cho các ca khúc nước ngoài!

Như vậy, sau những vấn đề về bản quyền với ca khúc trong nước, thì với các ca khúc nước ngoài, chiếm một tỷ lệ khá cao trong nhiều chương trình, các nhà sản xuất cũng chưa làm tốt chuyện này. Có phải vì quá “bận” chuyên nghiệp trong việc đánh bóng và lôi kéo khán giả quan tâm tới chương trình mà các nhà sản xuất “quên mất” phải chuyên nghiệp trong vấn đề vô cùng cơ bản: trả phí bản quyền ca khúc?

Trong một bài phỏng vấn năm ngoái trên tờ The Straits Times của Singapore, bà Cara Duckworth Weiblinger, phó chủ tịch hiệp hội Công nghiệp ghi âm Mỹ RIAA từng nói: “Các thị trường giải trí tại châu Á hiện nay chưa đồng đều về sự phát triển, mà một trong những lý do cơ bản chính là vấn đề vi phạm bản quyền. Những thị trường như Nhật Bản hay Hàn Quốc bứt phá và trở thành những thị trường thực sự chuyên nghiệp bởi họ tuân thủ rất nghiêm ngặt chuyện này. Nhưng nhiều nước chưa nhận thức đúng mức vấn đề này. Các bạn cần nhớ rằng mọi nỗ lực tạo ra những sản phẩm văn hóa thu hút công chúng sẽ bị cản trở nếu các bạn không tuân thủ vấn đề bản quyền”.

Cho tới nay, các đơn vị bảo vệ tác quyền quốc tế mới chỉ đặt ra yêu cầu đối với các chương trình của Việt Nam đã và đang sử dụng ca khúc nước ngoài phải trả phí. Chưa có đơn vị nào chính thức khởi kiện phía Việt Nam. Nhưng nếu không có một thái độ ứng xử chuyên nghiệp trong vấn đề này, hẳn sẽ bùng nổ những khiếu kiện bản quyền lên đến tiền tỉ.

Không ít nghệ sĩ và các nhà sản xuất giải trí tại châu Á trong mấy năm qua đã bị kiện vì vi phạm bản quyền. Năm 2008, nữ ca sĩ Hàn Quốc Jang Nara bị một nhạc sĩ người Mỹ kiện do sử dụng ca khúc của ông mà không xin phép. Vụ kiện này đã được tòa án Seoul thụ lý. Theo báo chí Hàn Quốc, Jang Nara và công ty quản lý của cô đã phải trả gần 200.000 USD cho vị nhạc sĩ Mỹ. Gần đây nhất là vào tháng 7 qua, công ty Talpa Media của Hà Lan, đơn vị giữ bản quyền chương trình The Voice đã đệ đơn kiện kênh CCTV3 của Trung Quốc vì đã “mượn” format của The Voice để thực hiện chương trình Phi thường 6+1 của họ. Trong thông cáo gửi tới báo chí, luật sư của Talpa Media nói rõ: “Hiện nay tiết mục truyền hình của Trung Quốc đã vi phạm bản quyền, tất cả những nhân viên thực hiện từ khâu tiền kỳ, sản xuất, tuyên truyền, phát hành và các thông tin đăng tải trên trang mạng đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc vi phạm này”. Cho tới nay, vụ kiện vẫn chưa kết thúc và chương trình Phi thường 6+1 phải ngưng phát sóng.

Lâu nay, mỗi khi vấn đề bản quyền được xới lên, giới trong nghề lại nói tới một quan niệm đã trở nên khá quen thuộc: Việt Nam còn là một thị trường nhỏ. Nhỏ nên cứ thoải mái mà vi phạm bản quyền. Nhỏ nên chắc chẳng ai để ý tới. Nếu cứ tư duy “nhỏ”, liệu đến khi nào mới “lớn”? Trong số các đơn vị gửi thông tin yêu cầu VCPMC hỗ trợ thu phí tác quyền ca khúc nước ngoài sử dụng trong các chương trình truyền hình tại Việt Nam có Buma/Stemra, một cơ quan bảo vệ tác quyền âm nhạc rất lớn của Hà Lan. Bức thư của Buma/Stemra gửi cho VCPMC cho biết rằng chương trình Giọng hát Việt có sử dụng nhạc của một nhạc sĩ mà Buma/Stemra có trách nhiệm bảo vệ, nhưng chưa hề thanh toán phí bản quyền. Ngày 8.7, Giọng hát Việt chính thức lên sóng VTV3, nhưng bức thư này đã được gửi tới từ ngày 5.7.

Tiếp theo bức thư của Buma/Stemra, sẽ còn có nhiều lá thư khác, lúc đó cái “chuyện nhỏ” ở một nước nhỏ sẽ thành chuyện lớn khi chính các đài quốc gia bị kết tội xài đồ ăn cắp. Chuyện lớn, vì đó là nỗi nhục quốc thể.